Jak wojna wpływa na gospodarkę Europy?

Wojna na wschodzie Europy to nie tylko ludzkie tragedie, ale także potężne trzęsienie ziemi dla gospodarki całego kontynentu. Od momentu inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku, Europa mierzy się z wyzwaniami, które zmieniły jej krajobraz ekonomiczny na lata. Nie ma tu miejsca na korporacyjny żargon – porozmawiajmy o tym, co naprawdę dzieje się w naszych portfelach, na naszych stołach i w fabrykach. Jak wojna wpływa na gospodarkę Europy? Przyjrzyjmy się bliżej kluczowym obszarom.

Wstrząs energetyczny: od zależności do poszukiwania alternatyw

Jednym z najbardziej odczuwalnych skutków wojny było gwałtowne zachwianie rynkiem energii. Europa, w dużej mierze uzależniona od rosyjskich surowców – zwłaszcza gazu – musiała w błyskawicznym tempie szukać nowych źródeł dostaw. To zjawisko, nazywane przez minister klimatu Annę Moskwę „derusyfikacją” Europy, choć kosztowne, okazało się nieuniknione.

• Wzrost cen: Odcięcie od rosyjskiego gazu i ropy wywołało rekordowe wzrosty cen energii, co miało ogromny wpływ na przemysł i konkurencyjność europejskich firm. Rachunki za energię dla gospodarstw domowych w Europie wzrosły średnio o 673 EUR rocznie.
• Zmiana strategii: Kraje UE zainstalowały lub rozbudowały 19 terminali LNG, uniezależniając się od rosyjskiego gazu rurociągowego. Jednak ostatnio niektóre kraje anulują projekty budowy nowych terminali, przewidując spadek zapotrzebowania na gaz.
• Transformacja energetyczna: Wojna stała się motorem do przyspieszenia transformacji energetycznej, zwłaszcza w Ukrainie, gdzie inwestycje w odnawialne źródła energii (OZE) mimo konfliktu liczone są w miliardach euro. W Europie jednak, zdaniem niektórych ekspertów, system ETS i rosnące koszty OZE mogą osłabiać konkurencyjność przemysłu, szczególnie w Polsce.

Galopująca inflacja i wyzwania dla codziennego życia

Wojna w Ukrainie znacząco przyczyniła się do wzrostu inflacji w całej Europie. Już przed inwazją ceny żywności były wysokie, ale konflikt tylko pogłębił ten trend.

• Ceny żywności: Rosja i Ukraina są kluczowymi eksporterami zbóż, kukurydzy i oleju słonecznikowego. Zakłócenia w dostawach tych surowców, a także nawozów (za które odpowiadały Rosja i Białoruś), spowodowały wzrost cen żywności. Szacuje się, że rachunki za żywność dla europejskich gospodarstw domowych wzrosły średnio o 1316 EUR rocznie.
• Ogólny wzrost cen: Gdyby nie wojna, inflacja w Europie byłaby niższa o około 5 punktów procentowych. Konflikty zbrojne, w przeciwieństwie do pandemii, prowadzą do przegrzania gospodarki i wzrostu popytu, co dodatkowo napędza inflację.

Zakłócone łańcuchy dostaw i rynki pracy

Kruche globalne łańcuchy dostaw, osłabione już przez pandemię COVID-19, zostały ponownie wystawione na ciężką próbę.

• Problemy z transportem: Wojna spowodowała zakłócenia w transporcie towarów, zwłaszcza morskim na Morzu Czarnym. Również exodus ukraińskich kierowców z Europy, którzy wrócili do kraju, by walczyć, przyczynił się do problemów w sektorze logistyki.
• Poszukiwanie nowych dostawców: Firmy musiały szukać nowych dostawców i zamienników, co zwiększyło koszty i ograniczyło sprzedaż.
• Rynek pracy i uchodźcy: Napływ milionów uchodźców z Ukrainy do UE miał znaczący wpływ na europejski rynek pracy. Wiele osób znalazło zatrudnienie, zwłaszcza w Polsce, Niemczech i Czechach, często w sektorach takich jak opieka zdrowotna, budownictwo czy usługi. Ukraińcy uzupełnili niedobory siły roboczej i przyczynili się do wzrostu konsumpcji, a tym samym PKB w krajach przyjmujących, np. w Polsce. Niemniej, wyzwaniem pozostaje niedopasowanie kwalifikacji do dostępnych miejsc pracy.

Wydatki na obronność i ich konsekwencje

Agresja Rosji na Ukrainę fundamentalnie zmieniła podejście Europy do bezpieczeństwa i spowodowała bezprecedensowy wzrost wydatków na obronność.

• Rekordowe budżety: W 2024 roku państwa UE przeznaczyły na obronność 343 mld euro, co stanowiło 1,9% PKB, a prognozy na 2025 rok mówią o 381 mld euro i 2,1% PKB. To oznacza, że po raz pierwszy przekroczono dawny cel NATO wynoszący 2% PKB. Polska jest liderem w tych wydatkach, przeznaczając około 3,75% PKB w 2024 roku, a planując wzrost do 4,7% w 2025 roku.
• Zmiana priorytetów: Rosnące wydatki wojskowe często odbywają się kosztem usług publicznych, takich jak edukacja, zdrowie czy pomoc społeczna.
• Rozwój przemysłu zbrojeniowego: Wojna stworzyła ogromny popyt na sprzęt wojskowy, co napędza rozwój przemysłu zbrojeniowego w Europie, zwłaszcza w Polsce, która stała się kluczowym hubem logistycznym. Powstają też nowe fabryki, jak np. prochownia w Bułgarii finansowana przez niemiecki Rheinmetall.

Horyzont ekonomiczny: wyzwania i nowe szanse

Wojna na Ukrainie nie tylko wygenerowała ogromne koszty gospodarcze dla Europy (szacowane na 70 mld dolarów dla samej UE), ale także zdestabilizowała rynki i obniżyła wzrost PKB. Wartości kapitału są niszczone, produkcja spada, a inflacja wzrasta. Jednak kryzysy często są katalizatorem zmian i nowych szans. Europa zmuszona jest do przemyślenia swoich zależności, wzmacniania bezpieczeństwa energetycznego i obronnego oraz budowania bardziej odpornych łańcuchów dostaw. Choć przed Europą stoją nadal poważne wyzwania, to adaptacja do nowej rzeczywistości geopolitycznej może w dłuższej perspektywie doprowadzić do powstania silniejszej i bardziej samowystarczalnej gospodarki. Ważne jest, aby te zmiany nie odbywały się kosztem zwykłych obywateli i usług publicznych.

FAQ – najczęściej zadawane pytania